انقلاب صنعتی چهارم و پیامد‌های حاصل از آن

فناوری‎‌ها و تکنولوژی‎‌های پیشرفته حوزه دیجیتال باعث ایجاد تغییراتی در حوزه تولید محصولات و خدمات شده و علاوه بر این، این فناوری‎‌ها به منظور توسعه صنایع در حوزه‌‎های متنوع برای آیندگان منجر به ایجاد پیامدهای جدیدی شده‎ است. اصطلاح انقلاب صنعتی چهارم (که با 4IR هم شناخته می‎‌شود) در سال 2016، توسط کلاوس شاوب (Klaus Schwab)، بنیان‌گذار و رئیس اجرایی مجمع جهانی اقتصاد (WEF) The World Economic Forum ابداع شده است. این انقلاب با ویژگی‎‌های هم‌گرایی و تکمیل فناوری‎‌های نوظهور همچون فناوری نانو، بیوتکنولوژی، مواد جدید و فناوری‎‌های تولید دیجیتال پیشرفته (ADP) Advanced Digital Production, همراه بوده است. در ادامه ویژگی‎‌هایی همچون  چاپ سه بعدی  (3D printing)، رابط انسان و ماشین (HMI)  Human-Machine Interface و هوش مصنوعی Artificial intelligence (AI) هم در سال‎‌های اخیر در چشم‌انداز صنعتی جهانی در عرصه انقلاب صنعتی چهارم باعث تحول شده‎‌اند. کاربرد «فناوری‎‌های تولید دیجیتال پیشرفته» در حوزه تولید محصولات صنعتی باعث ایجاد پیامدهایی جدید در  (Industry 4.0) شده است. در اینجا به مفهوم و پیامدهای حاصل از این انقلاب صنعتی به صورت مختصر و دقیق می‎‌پردازیم.

انقلاب صنعتی چهارم، فراتر از جهش تکنولوژیکی است!

انقلاب صنعتی اول، با اختراع موتور بخار در قرن 18 آغاز شد. سپس انقلاب صنعتی دوم در قرن 19 با ظهور برق و استفاده مردم از آن همراه بود. سومین انقلاب صنعتی در سال 1960 با پیشرفت محصولات به وقوع پیوست. گرچه می‎‌توان گفت “4IR” همچنان به حوزه پیشرفت محصول مرتبط است، اما به طور اختصاصی باعث حذف مرزهای موجود بین حوزه‌‎های بیولوژیکی، فیزیکی و دیجیتالی نیز شده است. این انقلاب همراه با صحبت ماشین‎‌ها از طریق اینترنت اشیاء، پروسه طراحی هوش اجرایی توسط الگوریتم‎‌ها و مکالمات انسان‎‌ها، از طریق رابط‎ه‌ای دو طرفه با فرآیندهای مکانیکی همراه است.

آنچه واقعا باعث ایجاد تفاوت‎‌هایی در حوزه فناوری صنعتی 4.0 شده است، وجود روشی جدید برای پیکربندی سخت افزار، نرم افزارها و دستیابی به اهداف بلند پروازانه با کمک آنالیز و تحلیل داده‎‌های وسیع، تعامل بین ماشین‎‌های هوشمند و دیگر روش‌‎های جدید و شگفت آور بوده است. به عنوان مثال، ممکن است حس‌گرها نتواند شرایط محیطی همچون دما را تشخیص دهند، اما با کمک کلان داده‌‎ها و هوش مصنوعی می‌‎توانند به تصحیح خودکار و اتوماتیک خود بپردازند. همچنین، این داده را می‌‎توان به منظور کاهش خرابی‎‌ها و مشکلات موجود در دستگاه برای تولید محصولات آتی اجرا نمود.

محدودیت موجود در گسترش جغرافیایی فناوری‎‌های ADP

در حال حاضر، استفاده از “4IR” در سطح جهانی در دسترس نیست. در واقع، براساس تحقیقات انجام گرفته سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO) United Nations Industrial Development Organization، مشخص است تنها چهار اقتصاد پیشرو جهان بیش از سه چهارم (77 درصد) از اختراعات مربوط به فناوری‎‌های تولید دیجیتال پیشرفته دنیا نظیر ربات‎‌ها و چاپگرهای سه بعدی را به نام خود ثبت کرده‎‌اند. با توجه به این تحقیقات مشخص شده هرچه صنایع دیجیتالی و تکنولوژی‎‌های مرتبط به حوزه علوم کامپیوتر همچون لوازم الکترونیکی، لپ تاب و غیره، در اقتصادی بیشتر استفاده شوند، احتمال خلق فناوری‎‌های “ADP” با سرعت افزایش می‎‌یابد. در نهایت، این مسئله باعث تسریع فرآیند دیجیتالی شدن خواهد شد.

براساس گزارش توسعه صنعتی (2020 UNIDO)، کشورهایی که از فناوری‎‌های دیجیتال استفاده می‎‌کنند، مکانیزاسیون و دیجیتالی بودن در اقتصاد آن کشورها امری طبیعی خواهد بود. به عنوان مثال، دو کشور آرژانتین و برزیل به ترتیب 3 و 4 درصد از فناوری دیجیتال پیشرفته استفاده می‎‌کنند. این در حالی است که در کشورهای غنا، تایلند و ویتنام استفاده از مکانیزاسیون غیردیجیتالی بخش بزرگی از فرآیندهای تولیدی آن‌ها را در برمی‌‎گیرد.

رقابت‌پذیری

گرچه ماهیت جهانی شدن و انقلاب صنعتی چهارم دیر یا زود، به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، اکثر نقاط جهان را تحت تاثیر قرار خواهد داد. بد نیست بدانید بعضی از متخصصان تصور می‎‌کنند به دلیل جایگزینی فناوری به جای انسان، این مسئله باعث افزایش بیکاری گسترده در سطح جهانی خواهد شد.

متخصصان پیش‌بینی می‎‌کنند انقلاب صنعتی چهارم همچون فرصتی جدید باعث توسعه و پیشرفت کشورهای در حال توسعه می‎‌گردد. در هر صورت کشورها و دولت‌مردان باید آمادگی مقابله با شرایط آتی را داشته باشند. بهره‌مندی از انقلاب صنعتی چهارم در صورت اقتصادی و در دسترس بودن تجهیزات کامپیوتری و اینترنت، به استفاده بیشتر از فناوری‌‎های “ADP” و افزایش قابلیت‎‌های صنعتی کشور منجر خواهد شد. اگر اقتصادهای در حال توسعه بتوانند دو شرط لازم و ضروری را به صورت همزمان برآورده سازند، احتمال اینکه از اقتصادهای پیشرو و پیشرفته  جلو بزنند، افزایش پیدا می‎‌کند.

پیامدهای اقتصاد صنعتی چهارم در حوزه‌‎های مختلف اقتصادی، اجتماعی و محیط زیست

پیامدهایی که به واسطه انقلاب صنعتی چهارم رخ می‎‌دهند با تفاوت‎‌های ظریف و متفاوتی همراه هستند. به عنوان مثال، معمولا از اتوماسیون برای فرصتی برای کاهش شکاف‎‌های جنسیتی در محیط کاری یاد می‎‌شود. گرچه براساس تحقیقات انجام گرفته باید گفت این امر کاملا به آموزش (STEM)، دسترسی دیجیتالی، مسئولیت‎‌های خانوادگی و جامعه بستگی دارد.

از مثال‎‌های دیگر می‎‌توان به پتانسیل موجود فناوری‎‌های “ADP”، که از پایداری محیط، به واسطه استفاده کارآمد از انرژی و مواد پشتیبانی می‎‌کنند، اشاره کرد. بدین صورت، انتشار کربن و آلودگی ذرات محیطی کم خواهد شد. برای دستیابی به نتایج دقیق‌تر نیاز به تحقیق بیشتر درباره این مسئله وجود دارد.

انقلاب صنعتی چهارم

از دیگر راه‎‌های جالب برای تحقیق درباره تاثیرات انقلاب صنعتی چهارم می‌‎توان به زنجیره‎‌های ارزش جهانی (GVCs) Global value chain اشاره کرد. نوآوری‎‌هایی که به واسطه انقلاب صنعتی چهارم به وجود آمده‌‎اند می‎‌توانند باعث بهبود تدارکات تجاری شوند و هزینه معاملات را کاهش دهند. در نهایت، این مسئله باعث ارزان‌تر و آسان‌تر شدن تولید در بخش‎‌های خصوصی خواهد شد. در ضمن، فناوری‎‌های “ADP” به افزایش بهره‌وری در خانه و مزایای تولید که قبلا با “GVC” ها مرتبط بودند، منجر می‎‌شود. به این ترتیب، یک تغییر کوچک، به سمت تغییراتی در وظایف تولید همچون پشتیبان‌گیری سوق داده می‎‌شود.

جمع بندی

در انتها، باید گفت «انقلاب صنعتی چهارم» نشانگر تغییر الگوی فناوری با پیامدهای نامشخص، در حوزه‎‌های مختلفی از زندگی همچون فرصت‌‎های بهره‌وری بیشتر، پایداری، مشارکت اجتماعی و رفاه قانع‌کننده است. با این حال نیاز به یک اکوسیستم صنعتی توانمند و  یک سازمان با خط مشی حمایت‌گر هم حس می‎‌شود.

منبع

 

 

نظری دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.