انقلاب صنعتی چهارم و ضرورت موضوع صنعت نسل چهارم برای کشور

دنیا تاکنون سه انقلاب صنعتی را تجربه کرده است. انقلاب اول، زمانی بود که بشر توانست نیروی مکانیکی را به خدمت درآورد. توسعه ماشین‌هایی مانند ماشین بخار، نقشی اساسی در این انقلاب بازی کرده است. دومین انقلاب، در اوایل قرن بیستم، با ظهور اشکال نوینی از تولید انبوه صنعتی، به بروز و ظهور رسید. رایانه و ارتباطات مدرن پایه‌گذار انقلاب صنعتی سوم بودند که برای ما فناوری‌هایی مانند تلفن‌های هوشمند و رسانه‌های اجتماعی و فناوری‌اطلاعات را به ارمغان آورند.

انقلاب صنعتی چهارم را می‌توان با طلوع فناوری‌های نوین تعریف نمود. این انقلاب، بر همه‌ی رشته‌های اقتصاد و صنایع، اثر خود را اعمال می‌کند. پایه‌ی انقلاب صنعتی چهارم، تحول سریع و دیجیتالی است که بر آن اساس شیوه‌‌های نوینی تدوین گردیده که فناوری‌ها می‌توانند در جوامع نفوذ کنند.

فناوری‌هایی مانند رباتیک و اتوماسیون، هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء، چاپ سه بعدی، وسایل کاملا خودکار، برخی از فناوری‌های کلیدی هستند که پیش‌ران این انقلاب هستند و عملکرد اقتصاد مدرن را به صورت بنیادین متحول خواهد ساخت و بر شکل مشاغل، سطح کار، مدل‌های کسب‌وکاری، سیاست‌گذاری عمومی دولت‌ها، امنیت بین‌المللی، هویت فردی و اجتماعی، ارتباطات انسانی اثرات شگرفی خواهد داشت. از این رو، انقلاب صنعتی چهارم، نه فقط در بنگاه‌ها و صنایع و فناوری‌های آینده خود را نشان می‌دهد بلکه ابعاد فردی و اجتماعی، اقتصادی نیز اثرات مثبت و منفی از خود نشان خواهد داد.

انقلاب صنعتی چهارم

انقلاب صنعتی چهارم در واقع دورانی تازه در مسیر پیشرفت بشر، منتج از گروه تازه‌ای از فناوری‌ها و تکنیک‌هاست که گسترش آنها هم باعث بروز تغییرات زیادی در زندگی اجتماعی ما شده و هم ماهیت و هویت انسانی ما را دگرگون خواهد ساخت. این جریان به معنای واقعی کلمه یک انقلاب است، یعنی یک دگردیسی اساسی و یک تبدیل زیرساختی در همه شئون زندگی می‌باشد. انقلاب صنعتی چهارم در بین ابرروندهای متنوع و شگفت‌انگیزی که امروز زندگی بشر را تحت سیطره خود درآورده‌اند، مهم‌ترین، موثرترین و پر قدرت ترین برنامه کلان اجتماعی، اقتصادی و فناوری به شمار می‌رود.

انقلاب صنعتی چهارم، را نبايد صرفا یک رویداد صنعتی یا تنها مربوط به حوزه فناوری قلمداد کرد بلکه باید با این ابر روند، به مثابه یک برنامه کلان و فراگیر اقتصادي و اجتماعی در مقیاس جهانی برخورد کرد. با توجه به اهميت روز افزون انقلاب صنعتی چهارم و صنعت نسل چهارم در دنيا و همچنين حركت شتابان شركت‌ها و صنايع به سمت اين ابر روند، نياز است كه در كشور حركتي به صورت پيش‌دستانه بدين منظور صورت پذيرد. مساله این نیست که از منظر فناوری و ابزار، کشور چه زمان عملا با این رویداد مواجه خواهد شد.

انقلاب صنعتی چهارم

مساله این است که آمادگی بیشتر جهت رویارویی با چالش‌ها و جنبه‌های گوناگون این طوفان عظیم و کاهش هزینه‌ها و ریسک‌های تطبیق یافتن و هماهنگ‌شدن با آن براي كشور لازم است. این در حالی است که همین حالا هم امواج سونامی صنعت نسل چهارم در قالب تحولاتی همچون اینترنت اشیاء، زنجیره بلوکی، رمز ارزها و هوش مصنوعی به سرعت مرزهای ما را در می‌نوردند.

مجموعه حركاتي كه كشور مي‌تواند به صورت هوشمندانه انجام دهد و سبب زمينه‌سازي براي صنايع جهت ورود موفق به اين نسل از صنعت شود، در زمينه‌هاي مختلفي ممكن است شكل بگيرد. از جمله آماده‌سازي زيرساختهاي فناوري، نوآوري، فرهنگي، تامين‌مالي، سياستگذاري و مواردي ازين دست كه هر كدام از اين موارد، در جايگاه خود براي موفقيت كشور بسيار مهم هستند.

از اولين گام‌هايي كه مي‌توان در زمينه ورود صنايع كشور به حوزه صنعت نسل چهارم برداشت، ارزيابي سطح موجود صنايع و بنگاه‌هاي كشور در آمادگي ورود به نسل چهارم صنعت است. به همين منظور مجموعه فعالیت‌هایی در قالب طراحی، راه‌اندازي و اجراي دور اول جايزه ملي انقلاب صنعتي چهارم، با مشارکت اتاق بازرگانی تهران، دانشگاه امیرکبیر و توسط مدرسه كسب‌و‌كار تكاپو در دستور کار سال 1400 این مجموعه قرار گرفته است.

انقلاب صنعتی چهارم و همپایی اقتصادی

به جز ضرورت نگاه متنوع به صنعت چهار در کشور، ضرورت دیگری نیز برای پرداختن به این موضوع در کشور بارز است که نباید از منظر دور بماند و آن مفهوم همپايي اقتصادي است. همپایی اقتصادی به معناي كاهش فاصله اقتصاد‌هاي متاخر با اقتصادهاي پيشرو است. فناوري يكي از مهمترين راه‌هاي همپايي اقتصادي كشورهاست. ابر روندها و برنامه‌های کلانی از جمله انقلاب صنعتی چهارم دارای چنین ظرفیت‌هایی هستند تا فرایند همپایی را ممکن کنند.

انقلاب صنعتی چهارم فاقد ادبیات منسجم و شکل گرفته است؛ هنوز بحث‌های بسیار زیادی در بخش‌های مختلف اجتماعی و حتی فنی باید شکل بگیرند؛ عدم قطعیت‌های فراوان و تهدیدهای جدی نسبت به وضع موجود به همراه می‌آورد؛ میزان پیچیدگی و در هم تنیدگی حاصل از آن در عرصه‌های گوناگون هنوز بدرستی شناخته نشده است: ازين منظر يك فرصت براي همپايي اقتصادي، اقتصادهاي متاخر است. چون همه کشورها با همین میزان ابهام از این تحول مواجهند و کشوری بر کشور دیگر مزیتی در این عدم قطعیت‌ها نخواهد داشت.

انقلاب صنعتی چهارم

ضرورت موضوع صنعت نسل چهارم برای کشور

با نگاهی تاریخی به ادبیات، می‌توان گفت مدل‌هایی که تلاش می‌کنند موضوع شکل‌گیری صنعت نسل چهارم در یک کشور را توصیف کنند؛ عموما از چهار منظر به موضوع صنعت نسل 4 نگاه کرده‌اند. مهمترین رویکردهای مرسوم به صنعت نسل 4 عبارتند از:

  • رویکردهای مبتنی بر سیستم‌های اقتصادی- اجتماعی: بخشی از ادبیات، با هدف بررسی تاثیر مثبت و منفی صنعت چهارم بر جامعه مدرن و قواعد اجتماعی جدید، ارتقای استانداردهای زندگی، جایجایی توزیع اشتغال به دلیل کاهش مداخله انسان به بررسی ابعاد مختلف انقلاب صنعتی چهارم می پردازد.

 

  • رویکردهای مبتنی بر شایستگی‌ها: بخش دیگر از ادبیات نیز، با هدف شناسایی و تحلیل شایستگی های مورد نیاز برای توسعه صنعت چهارم، اعم از شایستگی‌های خبرگان صنعتی، تغییرات ساختاری، سیستم‌های تولید و دانش و قابلیت‌هایی برای بهره گرفتن از فناوری‌های جدید متمرکز می‌شود. این تمرکز ممکن است ابعاد بنگاهی، فرابنگاهی و صنعتی و یا در ابعاد ملی مطرح شود.

 

  • رویکردهای مبتنی بر تولید: همچنین برخی از خبرگان، با هدف تسهیل فرایندها و سیستم‌های تولید از طریق بکارگیری فناوری‌های محوری مربوط به صنعت نسل چهارم از جمله اتوماسیون‌های مقیاس بالا و اصلاح فرایندهای سازمان‌ها و صنایع، به موضوع انقلاب صنعتی چهارم ورود کرده‌اند که دیدگاهی نزدیک‌تر به کاربرد و صنعتی‌تر است.

 

  • رویکردهای مبتنی بر علوم رفتاری: بخش دیگری از ادبیات نیز، از منظر رفتاری موضوع را بررسی می‌کند. این بخش با هدف بررسی و تحلیل ارتباط شیء با شیء و عدم دخالت انسان و پیش بینی‌های مربوط به تحول ارتباطات انسانی، به شناسایی چالش‌ها و راهکارهای مربوط به این موضوع می‌پردازد.

خود این زاویه نگاه‌ها نشان می‌دهد که نگاهی متنوع به صنعت چهارم یاز است. هر یک از منظرهای چهارگانه گفته شده هیچکدام به تنهایی نمی‌توانند منعکس کننده ابعاد پیچیده و چند بعدی صنعت چهارم باشند. دیدگاه‌های تازه‌ای مرکب از همه موارد برای توصیف صنعت چهارم مورد نیاز است. دیدگاهی که شامل تم اقتصادی، راهبردی و بنگاهی و همچنین رفتاری باشد.

 

 

نظری دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.